Ars Aequi juli 2017

Autonomie en recht

Woord vooraf

Dit is de inleiding van het Bijzonder Nummer 2017 van Ars Aequi, gewijd aan het thema ‘autonomie’. Het nummer behelst een zoektocht naar de betekenis van autonomie in het huidig recht.
 

Bijzonder nummer Autonomie

Algemeen juridisch

Ars Aequi juli 2017

Nudging en de paradox van autonomie

Op menig ministerie wordt bepleit sociaal-psychologische kennis in te zetten om de burger effectief in de richting van een bepaald gewenst beleidsdoel te sturen. De vraag is in hoeverre zo’n praktijk, die uitgaat van de beperkte rationaliteit van de mens, verenigbaar is met de autonomie van de burger. Is het niet verstandiger uit te gaan van de beperkte rationaliteit van overheden?
 

Bijzonder nummer Autonomie

Metajuridica Rechtsfilosofie Rechtssociologie

Ars Aequi juli 2017

De ‘gemiddelde consument’ – van fictie naar feit?

De ‘gemiddelde consument’-maatman uit het Europese consumentenrecht lijkt de autonomie van consumenten te veronachtzamen door weinig rekening te houden met eigen keuzes van de individuele consument. Deze bijdrage onderzoekt in hoeverre recente ontwikkelingen – de invloed van de gedragswetenschappen en de opkomst van big data – het consumentbeeld in het Europese consumentenrecht aanscherpen naar een geïndividualiseerde benadering. Daarbij wordt de vraag gesteld of het wenselijk is om die lijn te volgen. 
 

Bijzonder nummer Autonomie

Burgerlijk recht Consumentenrecht

Ars Aequi juli 2017

Autonomie in het contractenrecht: de bescherming van de ondernemer

Recente juridische ontwikkelingen geven blijk van een tendens om niet alleen de consument, maar ook de ondernemer als ‘zwakkere’ contractspartij steeds meer bescherming te bieden. Deze bijdrage analyseert enkele voorbeelden van deze ontwikkeling, waaronder rechtspraak en regelgeving inzake de zogenoemde ‘swap-overeenkomsten’, acquisitiefraude en franchisenemers, en bespreekt de gevolgen van deze voortschrijdende bevoogding in het contractenrecht voor de autonomie van de contractspartijen.
 

Bijzonder nummer Autonomie

Burgerlijk recht Contractenrecht Vermogensrecht

Ars Aequi juli 2017

Autonomie en paternalisme in het ondernemingsrecht van Nederland en Delaware

In deze bijdrage wordt met breed penseel besproken in hoeverre sprake is van een vennootschapsrechtelijk zelfbeschikkingsrecht in Nederland en Delaware. Kunnen actoren hun eigen positie bepalen, of zijn belangrijke keuzes opgelegd door de wetgever? Daartoe worden de wetssystematiek en de verhouding tussen het bestuur en de algemene vergadering geanalyseerd.
 

Bijzonder nummer Autonomie

Sociaal-economisch recht Ondernemingsrecht

Ars Aequi juli 2017

Autonomie in het socialezekerheidsrecht

Autonomie in het socialezekerheidsrecht is beperkt, aangezien aan alle uitkeringsregelingen voorwaarden zijn verbonden. De voorwaarden verschillen aanzienlijk van karakter: waar ze in de volksverzekeringen vooral gevolgen verbinden aan samenleven met anderen, zijn ze in de werknemersverzekeringen sterk gericht op terugkeer naar betaalde arbeid. Bij de uitvoeringsorganen zien we dat er een ontwikkeling is van een hoge mate van zelfbestuur naar gebondenheid aan een strikt kader. 
 

Bijzonder nummer Autonomie

Sociaal-economisch recht Sociaal recht

Ars Aequi juli 2017

De autonome Awbmens?

Hoe staat het er voor met de autonomie van de modale burger in zijn verhouding tot het openbaar bestuur? Niet zo best. Een modale burger is in tal van situaties afhankelijk van overheidsinstanties. Daarbij wordt vaak ten onrechte uitgegaan van een zelfredzame, juridisch-bureaucratisch vaardige, autonome burger.
Een realistischer burgerbeeld, een realistischer mensbeeld moet leiden tot een humane rechtsbetrekking tussen burger en bestuur, met een dienend bestuur en een dienende bestuursrechter. Pas dan kunnen alle burgers feitelijke bestuursrechtelijke autonomie bereiken.

Bijzonder nummer Autonomie

Staats- en bestuursrecht Bestuursrecht

Ars Aequi juli 2017

Responsabilisering in het Nederlandse straf-, sanctie- en detentierecht

Responsabilisering is de naam van een typisch neoliberale overheidsstrategie waarmee burgers (mede)verantwoordelijk worden gemaakt voor aangelegenheden die traditioneel worden beschouwd als staatstaken. In dit artikel wordt allereerst een theoretische en kritische duiding van het concept responsabilisering geboden. Vervolgens wordt nagegaan welke vormen van responsabilisering kunnen worden getraceerd binnen het hedendaagse Nederlandse straf-, sanctie- en detentierecht. Aan bod komen onder meer: toenemende rolverantwoordelijkheden voor de verdediging, promotie en degradatie bij de resocialisatie en het langdurig toezicht op delinquenten na de tenuitvoerlegging van straf of maatregel.
 

Bijzonder nummer Autonomie

Strafrecht en criminologie Strafrecht

Ars Aequi juli 2017

De gespleten opdracht van het recht

Autonomie en verbondenheid in het privaat-, straf- en staats- en bestuursrecht

De nabijheid van anderen is voor volwaardig menszijn onontbeerlijk, maar kan ons ook tot stikkens toe benauwen. Het moderne recht tracht ons lucht te geven door scheidingen aan te brengen tussen individuen onderling. Maar tegelijk zal het  moeten erkennen dat de mens een gemeenschapswezen is dat in afzondering van anderen niet volwaardig kan existeren. Hoe kan het recht aan die gespleten opdracht het best voldoen? Dit artikel bespreekt aan de hand van de bijdragen aan dit Bijzonder Nummer hoe de spanning tussen idealen van autonome vrijheid en gebondenheid het gehele recht in haar greep houdt. 
 

Bijzonder nummer Autonomie

Algemeen juridisch Burgerlijk recht Metajuridica Sociaal-economisch recht Staats- en bestuursrecht Strafrecht en criminologie Bestuursrecht Consumentenrecht Contractenrecht Rechtsfilosofie Rechtssociologie Sociaal recht Strafrecht Vermogensrecht

Ars Aequi juli 2017

Ars Aequi juli-augustus 2017

Bijzonder nummer 'Autonomie'

Bijzonder nummer 'Autonomie'

Het Bijzonder Nummer 2017 van Ars Aequi is gewijd aan het thema 'Autonomie'. Autonomie vervult een dubbelfunctie in het recht, enerzijds als normatief ideaalbeeld, anderzijds als praktische fictie. Maar wat is nu eigenlijk de status van de notie van autonomie in het (positieve) recht? Is het recht getailleerd naar één mensbeeld, of worden in diverse rechtsgebieden andere vigerende mensbeelden vooropgesteld? Is autonomie eigenlijk wel een bruikbaar kompas voor het recht, of is het veeleer een concept dat instrumentalistisch wordt ingezet?

In dit nummer wordt door acht auteurs gezocht naar het antwoord op deze vragen. De bijdragen zijn van de hand van Pauline Westerman ('nudging'), Vanessa Mak (consumentenrecht), Iris Houben (contractenrecht), Titiaan Keijzer (ondernemingsrecht), Frans Pennings (socialezekerheidsrecht), Leo Damen (bestuursrecht), Ferry de Jong (strafrecht) en Lukas van den Berge (aggregerende bijdrage).

Redactiecommissie
Pjotr Broere
Charlotte de Kluiver
Lisa Münchow
Lucas Noyon
Olivier Oost